S&P 500 ve NASDAQ yükselirken Borsa İstanbul ne yapar?
Ya da daha önemlisi…
ABD borsalarında sert bir satış yaşanırsa, bunun BIST 100'e etkisi ne olur?
Bu iki piyasa arasında doğrudan bir bağlantı yokmuş gibi görünse de aslında küresel finans sistemi üzerinden birbirlerini oldukça yakından etkiliyorlar.
Özellikle S&P 500 ve NASDAQ, dünyadaki yatırımcıların risk iştahını anlamak açısından çok önemli göstergeler.
Peki bu etki BIST'e nasıl geliyor?
Aslında birkaç temel kanal var.
İlk Kanal: Küresel Risk İştahı
Öncelikle risk iştahından başlayalım.
ABD borsalarında işler iyi gidiyorsa, yani S&P 500 ve NASDAQ yükseliyorsa yatırımcıların risk alma isteği de genellikle artıyor.
Yatırımcı sadece ABD'de kalmak istemiyor.
Daha yüksek getiri elde etmek için gelişmekte olan ülkelere, yani Emerging Market olarak adlandırılan piyasalara da para gönderebiliyor.
Türkiye de bu piyasaların içerisinde.
Dolayısıyla küresel yatırımcı açısından tablo şöyle:
ABD borsaları güçlü → risk iştahı yüksek → gelişmekte olan ülkelere para akışı kolaylaşıyor.
Bunun BIST açısından olumlu bir etkisi olabilir.
Ama bunun tam tersi de mümkün.
ABD borsalarında sert bir satış başladığında yatırımcıların risk iştahı düşüyor.
Bu durumda yatırımcılar daha güvenli gördükleri varlıklara yöneliyor.
Örneğin nakit dolara veya ABD tahvillerine geçebiliyorlar.
İşte bu noktada BIST gibi gelişmekte olan piyasalar baskı altında kalabiliyor.
Bu hareketi anlamak için yatırımcıların yakından takip ettiği bir başka gösterge de VIX, yani korku endeksi.
VIX yükseliyorsa, piyasada korku ve belirsizlik artıyor demektir.
Bu durumda gelişmekte olan piyasalardan para çıkışı riski de yükseliyor.
İkinci Kanal: Sektörler
İkinci önemli konu ise sektörler.
Örneğin NASDAQ ağırlıklı olarak teknoloji şirketlerinden oluşuyor.
ABD'de teknoloji hisselerine yönelik güçlü bir ilgi varsa, bu durum dünyadaki teknoloji şirketlerine de olumlu yansıyabiliyor.
Türkiye'deki teknoloji, yazılım ve telekomünikasyon şirketleri de bu küresel havadan etkilenebiliyor.
Aynı durum diğer sektörler için de geçerli.
Örneğin ABD'de sanayi şirketleri güçlü bir dönem geçiriyorsa, bunun küresel sanayi şirketlerine yönelik beklentileri desteklemesi mümkün.
Enerji tarafında da benzer bir ilişki var.
Bankacılık sektöründe ise ABD'deki faiz beklentileri ve küresel para hareketleri önemli.
Yani BIST'teki bir şirket sadece Türkiye'deki gelişmelerden etkilenmiyor.
Dünyadaki yatırımcıların aynı sektöre bakışı da o şirketin fiyatını etkileyebiliyor.
Üçüncü ve Belki de En Önemli Kanal: Fed
Burada işin merkezine Fed'i koymak gerekiyor.
ABD Merkez Bankası'nın faiz kararları, sadece ABD piyasalarını değil, dünyanın tamamını etkiliyor.
Çünkü ABD faizleri küresel sermayenin nereye gideceğini belirleyen en önemli faktörlerden biri.
Örneğin piyasa Fed'in faiz indirimlerine başlayacağını düşünüyorsa, ABD'de faizlerin düşeceği beklentisi oluşuyor.
Bu durumda yatırımcılar daha yüksek getiri aramaya başlayabiliyor.
Ve gelişmekte olan ülkelere para akışı kolaylaşabiliyor.
Türkiye açısından bakarsak bu durum BIST için olumlu bir ortam oluşturabilir.
Ama tam tersi de mümkün.
Fed'in faizleri uzun süre yüksek tutacağı düşünülürse, dolar ve ABD tahvilleri yatırımcı açısından daha cazip hale gelebiliyor.
Bu durumda gelişmekte olan piyasalardan para çıkışı görülebiliyor.
Dolayısıyla bazen BIST'in neden düştüğünü anlamak için sadece Borsa İstanbul'a bakmak yeterli olmuyor.
Washington'daki Fed toplantısına da bakmak gerekiyor.
Peki Veriler Ne Söylüyor?
Şimdi rakamlara bakalım.
Son bir yıllık performansta BIST 100 endeksi yaklaşık yüzde 29,4 yükselmiş durumda.
Aynı dönemde S&P 500'ün yükselişi yaklaşık yüzde 15,4.
NASDAQ'ın yükselişi ise yaklaşık yüzde 17,7 seviyesinde.
Yani son bir yılda BIST 100, bu iki büyük ABD endeksinden daha güçlü bir performans göstermiş.
Bu bize önemli bir şey söylüyor:
BIST her zaman ABD borsalarını birebir takip etmiyor.
Türkiye'nin kendi ekonomik şartları, faiz politikası, enflasyon, şirket kârları ve yerli yatırımcıların davranışları BIST'in yönünü değiştirebiliyor.
Dolayısıyla ABD borsaları yükseldi diye BIST'in mutlaka yükselmesi gerekmiyor.
Aynı şekilde ABD borsaları düştüğünde BIST'in de aynı oranda düşmesi şart değil.
O Zaman BIST ABD Borsalarını Takip Ediyor mu?
Cevap:
Evet, ama birebir değil.
Kısa vadede BIST kendi iç dinamikleri nedeniyle ABD borsalarından ayrışabilir.
Türkiye'deki enflasyon beklentisi değişebilir.
Merkez Bankası faiz kararı gelebilir.
Siyasi veya jeopolitik bir gelişme yaşanabilir.
Yerli yatırımcı piyasaya güçlü para sokabilir veya piyasadan çıkabilir.
Bunların hepsi BIST'in kendi yönünü oluşturabilir.
Ancak orta ve uzun vadeye baktığımızda küresel para akışının etkisi çok daha fazla önem kazanıyor.
Çünkü BIST de küresel finans sisteminin bir parçası.
Bu nedenle S&P 500 ve NASDAQ'ı sadece “ABD borsaları” olarak düşünmemek gerekiyor.
Bu endeksler aynı zamanda dünyadaki yatırımcıların risk alma isteği hakkında önemli bir sinyal veriyor.
ABD borsaları güçlü, VIX düşük ve Fed daha gevşek bir para politikası sinyali veriyorsa, gelişmekte olan piyasalar açısından ortam genellikle daha olumlu.
Ama ABD borsalarında sert satış, VIX'te yükseliş ve yüksek faiz beklentisi aynı anda ortaya çıkıyorsa, BIST açısından da dikkatli olunması gereken bir dönem başlıyor.
Kısacası;
BIST'in yönünü sadece BIST belirlemiyor.
ABD borsaları, Fed, dolar, tahvil faizleri ve küresel risk iştahı da Borsa İstanbul'un üzerinde önemli bir etkiye sahip.
Bu nedenle BIST'i anlamak isteyen bir yatırımcının sadece İstanbul'a değil, New York'a da bakması gerekiyor.
