5 Ayda 800 Milyon Dolar Uçtu Gitti! Borsa Tarihinin En Büyük Sırrı
Devletin kasasına girmesi gereken 800 milyon dolar sadece 5 ay içinde nasıl buharlaştı? Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşu Tüpraş'ın özelleştirme sürecinde yaşanan ve bugün ustalıkla unutturulan o karanlık satış, Cumhuriyet ekonomi tarihinin en gizemli servet transferlerinden birine sahne oldu. İsrailli armatörlerin, gece yarısı iptallerinin ve iskontolu dev satışların gölgesinde kalan bu devasa vurgunun hikayesi, Barış Soydan'ın son analizinde bir kez daha gün yüzüne çıkıyor. Hazırsanız, Türk borsa tarihinin bu en ilginç olayının perde arkasına iniyoruz...
İlk İhale ve İptal Süreci
Hikaye, 13 Ocak 2004 tarihinde, Tüpraş'ın ilk özelleştirme ihalesiyle başlıyor. Zorlu Grubu ve Rus petrol şirketi ortağı Tatneft, 1.3 milyar dolarlık teklifle bu ihaleyi kazanıyor. Ancak Tüpraş'ta örgütlü olan Petrol-İş Sendikası ihaleyi mahkemeye taşıyor ve Danıştay kararıyla satış iptal ediliyor. Barış Soydan'ın analizine göre, eğer bu iptal kararı olmasaydı, bugün Türkiye'nin en büyük sanayi şirketinin patronu Vestel'i de bünyesinde barındıran Zorlu Grubu olacaktı.
Borsada Tartışmalı Blok Satış
İptalin ardından, 2005 yılının Eylül ayında yapılacak ikinci ihaleden hemen önce sürpriz bir gelişme yaşanıyor. Özelleştirme İdaresi, Mart 2005'te Tüpraş'ın %14.76'lık hissesini Borsa İstanbul'da blok satış yöntemiyle satma kararı alıyor. Petrol-İş'in mahkemeden yürütmeyi durdurma talebine rağmen, beklenen karar gelmeyince 11 Mart 2005'te satış gerçekleşiyor. Alıcı tarafında uluslararası şirketler adına aracılık yapan Global Menkul Değerler yer alıyor. Piyasa fiyatının %16 altında, hisse başı 15.400 TL gibi iskontolu bir bedelle satılan bu paylar için ödenen toplam tutar sadece 446 milyon dolar oluyor.
Koç Holding İhaleyi Alıyor, Gerçek Değer Ortaya Çıkıyor
Asıl sarsıcı gerçek, 12 Eylül 2005 tarihindeki ikinci özelleştirme ihalesinde gün yüzüne çıkıyor. Zorlu Grubu ve Koç Holding'in de aralarında bulunduğu dokuz yatırımcının katıldığı ve 1 saat 37 dakika sürer açık artırma sonucunda Koç Holding, Tüpraş'ın %51 hissesini 4 milyar 140 milyon dolara alıyor.
Bu rekor rakam, Tüpraş'ın tamamının yaklaşık 8 milyar dolar değere ulaştığını gösteriyor. Yapılan hesaplamaya göre, sadece 5 ay önce Borsa İstanbul'da 446 milyon dolara satılan %14.76'lık payın o günkü gerçek değerinin yaklaşık 1 milyar 200 milyon dolar olduğu ortaya çıkıyor. Böylece aradaki yaklaşık 800 milyon dolarlık muazzam fark, blok satışta hisseleri alan yatırımcıların cebine giriyor.
Gizemli Alıcı: Sami Ofer İddiası
Bu devasa kazancın ortaya çıkması kamuoyunda büyük bir yankı ve tepki uyandırıyor. Tepkiler üzerine hükümet ve Özelleştirme İdaresi, satılan payları Global Menkul'den geri almak için hukuki süreç başlatıyor. Ancak yıllar süren dava Yargıtay'da aracılık yapan Global Menkul'ün lehine sonuçlanıyor ve devlet hisseleri geri alamıyor.
Petrol-İş'in ve birçok piyasa uzmanının yıllarca savunduğu en büyük iddia ise, bu hisselerin asıl alıcısının uluslararası şirketler ardına gizlenmiş olan İsrailli armatör Sami Ofer ve Ofer Grubu olduğuydu. Yine 2005 yılında Galataport ihalesine Global Yatırım Holding ile girip 3.5 milyar euroya kazanan ancak mahkeme kararıyla bu ihalesi de iptal edilen Sami Ofer, 2011 yılında hayatını kaybetti. Geriye ise Türk borsa tarihinin unutulmazları arasına giren, 5 ayda kazanılmış 800 milyon dolarlık bu çarpıcı hikaye kaldı.